Fokker-orgel (foto: Martina Simkovicova)

Orgel! 20-21

Fascinerende muziek op zondagochtend

De grote held van deze zondagochtendserie is het roemruchte Fokker-orgel dat sinds 2009 het pronkstuk is van de Kleine Zaal van het Muziekgebouw. Dit instrument, gebouwd volgens ideeën van de 17e-eeuwse natuurkundige Christiaan Huygens, is uniek in de wereld. In plaats van de gebruikelijke twaalf, heeft dit orgel 31 tonen per octaaf. Dit opent een wereld aan mogelijkheden.

Zo kan op dit orgel in zuivere middentoonstemming gespeeld worden, zoals die in de 17e eeuw gangbaar was. In zeven concerten klinkt het orgel in alle facetten en gaat het instrument verbindingen aan met piano’s, gitaren, klarinetten en meer. Muziek die als een goede zondagse preek ontregelend én louterend is.

Middentoonstemming van het Fokker-orgel

‘Je zou het op het eerste gehoor niet verwachten, maar de spleetjes tussen de toetsen van een piano zijn in werkelijkheid ravijnen. Tussen de twaalf toetsen van het octaaf op de piano bevindt zich een wereld aan microtonen: nuances die een viool of een stem makkelijk kunnen intoneren, maar die voor toetsinstrumenten met hun vastliggende tonen verloren gaan. Daarmee nam natuurkundige en musicus Adriaan Fokker geen genoegen. In 1942 deed hij een voorstel voor eenendertig tonen (in plaats van de gebruikelijke twaalf) in het octaaf. Hij baseerde zich daarbij op 17e-eeuws onderzoek van Christiaan Huygens (zoon van dichter Constantijn). Fokker (neef van vliegtuigbouwer Anthony) hield het vervolgens niet bij theorie, maar ontwierp zelf een 31-toonsorgel: het Fokker-orgel.’ (bron: Trouw).

Alle concerten: