[aiskju:b] - een kosmisch speakerorkest

Een orkest van 444 bolvormige en lichtgevende speakers, zwevend aan dunne acht meter lange kabels, verandert het Atrium in een geluidslaboratorium om je in onder te dompelen. Een zintuiglijke ervaring. 

De licht- en geluidsinstallatie [aiskju:b] is een work in progress van de Duitse kunstenaar en componist Tim Otto Roth. Het ruwe materiaal, of de ‘natuurlijke partituur’, voor zijn composities bestaat uit minuscule lichtsporen die worden waargenomen door neutrinodetectoren op de meest afgelegen, duistere plekken op aarde – van de ijzige diepten van de Zuidpool tot de afgronden van de Middellandse Zee.

Neutrino's
Neutrino's zijn 'spookdeeltjes' uit het heelal met extreem veel energie, maar alleen zichtbaar met zeer gevoelige detectoren. Het wetenschapsinstituut Nikhef heeft zo’n detector ontwikkeld voor de twee locaties van het KM3NeT-neutrino-observatorium, diep onder het zeeoppervlak voor de kust van Zuid-Frankrijk en Sicilië. De gemeten lichtbewegingen worden één-op-één vertaald naar de luidsprekers, maar dan in een uiterst vertraagde vorm. Afhankelijk van hoeveel energie er wordt gemeten, lichten de bollen van de licht- en geluidsinstallatie op in uiteenlopende kleuren én veranderen ze van toonhoogte. Binnen het spel van licht en geluid ontstaat zo een compleet nieuwe luisterervaring om je in onder te dompelen –  een elektroakoestisch muziektheater dat uitnodigt tot ontdekking, al wandelend, staand, zittend of zelfs liggend.

Nobelprijs
In oktober 2026 werd bekendgemaakt dat natuurkundige Francis Halzen de Nobelprijs voor Natuurkunde ontvangt, voor zijn 'doorslaggevende bijdragen aan het IceCube Neutrino Observatory en de ontdekking van hoogenergetische neutrino’s van astrofysische oorsprong'. Het enorme detectornetwerk werd in december 2010 voltooid in de diepte van het Antarctische ijs. In 2013 werd de eerste hoogenergetische neutrino gedetecteerd. Al in 2010 vormden de eerste simulaties van deze uitzonderlijke gebeurtenis voor Tim Otto Roth de inspiratie voor de ontwikkeling van de Astroparticle Immersive Synthesizer³, kortweg [aiskju:b]. Het werk ging in 2018 in première in Berlijn en was daarna ook te zien in Frankrijk en Oostenrijk. De uitvoering in het Muziekgebouw is de Nederlandse première.

Wetenschappelijke partners: Nikhef – Nationaal instituut voor subatomaire fysica, APPEC - Astroparticle Physics European Coordination, KM3NeT, APC Université Paris Cité, LSPM & CPPM Marseille, IceCube Neutrino Observatory, DESY Zeuthen, SFB 1258 TUM & RWTH Aken University

Met dank aan Dorothea Samtleben (Nikhef Amsterdam), Christopher Wiebusch (RWTH Aken), Paschal Coyle (LSPM, Marseille), Christian Spiering (DESY Zeuthen)

Met steun van het Nationaal instituut voor subatomaire fysica (Nikhef) Amsterdam, Universiteit van Amsterdam, APPEC